Đặc điểm tính cách Big 5 (Big Five) có gì thú vị? Và trong mô hình tính cách này, nhóm tính cách nào thường sống hạnh phúc nhất đây ta?
Tính cách làm nên con người bạn. Đó là lý do vì sao một số người có thể tận hưởng và phát triển tốt ở các môi trường có sự tương tác cao, trong khi những người khác lại thích sự cô đơn yên bình.
Nhiều nhà tâm lý học tính cách hiện đại tin rằng có 5 khía cạnh cơ bản của tính cách, thường được gọi là “Big 5” (5 yếu tố lớn). Những đặc điểm tính cách này, còn được gọi là mô hình năm yếu tố, bao gồm: Hướng ngoại (Extraversion), Dễ chịu (Agreeableness), Cởi mở (openness), Tận tâm (Conscientiousness) và Nhạy cảm (Neuroticism).
Hướng ngoại thể hiện mức độ hòa đồng. Dễ chịu thể hiện sự tử tế. Cởi mở liên quan đến sự sáng tạo và tò mò. Tận tâm thể hiện sự chu đáo. Còn nhạy cảm thường liên quan đến cảm giác buồn bã hoặc bất ổn về cảm xúc. Nắm rõ từng đặc điểm tính cách Big 5 giúp bạn hiểu thêm về chính mình lẫn những người xung quanh. Bạn có thể tìm và làm trắc nghiệm Big 5 trên một số trang web (tìm trên Google là ra liền), nếu muốn.
Còn trong bài viết này, hãy cùng Mee tìm hiểu thêm về Big 5, và xem đặc điểm tính cách nào thường hạnh phúc nhất. Vì chúng ta có thể thay đổi tính cách của bản thân, nên điều này cũng góp phần giúp bạn cải thiện “chỉ số hạnh phúc” của chính mình đó nha.
MỤC LỤC
Tìm hiểu những đặc điểm tính cách Big 5
Điều quan trọng bạn cần lưu ý là mỗi đặc điểm tính cách trong mô hình Big Five đều đại diện cho một phạm vi giữa hai thái cực. Ví dụ, hướng ngoại (extraversion) nằm trên một phổ liên tục giữa cực kỳ hướng ngoại và cực kỳ hướng nội. Trong thực tế, hầu hết mọi người đều nằm ở đâu đó giữa hai thái cực này.
Mặc dù có nhiều nghiên cứu ủng hộ mô hình 5 yếu tố lớn, nhưng cách đặt tên cho mỗi yếu tố vẫn còn gây tranh cãi. Nhìn chung, 5 đặc điểm này thường được mô tả như sau:
1. Cởi mở (Openness)
Cởi mở (cởi mở với trải nghiệm) tập trung vào trí tưởng tượng và sự nhạy bén, Những người có mức độ cởi mở cao thường quan tâm tới nhiều chủ đề. Họ tò mò về thế giới và con người xung quanh, luôn háo hức học hỏi điều mới và sẵn sàng trải nghiệm.
Những người cởi mở cũng thường mạo hiểm và sáng tạo. Ngược lại, những người có mức độ cởi mở thấp thường có hướng về truyền thống, và dễ gặp khó khăn khi suy nghĩ về những khái niệm trừu tượng.
| Người có mức độ cởi mở cao | Người có mức độ cởi mở thấp |
| Rất sáng tạo | Ít sáng tạo |
| Cởi mở với những trải nghiệm mới | Không hứng thú với những điều mới mẻ |
| Tập trung vào việc chinh phục thử thách mới | Không thích thay đổi |
| Thích suy nghĩ về các ý niệm trừu tượng | Không thích các khái niệm mang tính suy tưởng |
| Dễ tiếp thu các lý thuyết và quan điểm mới | Chống lại những ý tưởng mới |
2. Tận tâm (Conscientiousness)
Tận tâm được định nghĩa bởi mức độ chu đáo cao, khả năng kiểm soát tốt và luôn hành động hướng tới mục tiêu. Những người có mức độ tận tâm cao thường làm việc có tổ chức và chú ý đến từng chi tiết. Họ lập kế hoạch trước, cân nhắc cách hành động của mình ảnh hưởng đến người khác và luôn ý thức về thời hạn công việc.
Ngược lại, những người có mức độ tận tâm thấp thường làm việc không theo nguyên tắc. Họ có xu hướng trì hoãn nhiệm vụ và đôi khi còn trễ deadline.
| Người có mức độ tận tâm cao | Người có mức độ tận tâm thấp |
| Dành nhiều thời gian để chuẩn bị kỹ lưỡng | Không thích nguyên tắc và lịch trình |
| Hoàn thành các nhiệm vụ quan trọng ngay lập tức | Trì hoãn những công việc quan trọng |
| Chú ý từng chi tiết nhỏ | Không có thói quen để đồ vật ở đúng vị trí |
| Thích làm việc theo kế hoạch cố định | Thường không hoàn thành công việc đúng hạn |
| Luôn hoàn thành công việc được giao | Thường bừa bộn, không quan tâm đến việc sắp xếp đồ đạc |
3. Hướng ngoại (Extraversion)
Đặc trưng của tính cách hướng ngoại là sôi nổi, hòa đồng, nói nhiều, quyết đoán và khả năng thể hiện cảm xúc mạnh mẽ. Những người có mức độ hướng ngoại cao thường cởi mở, thích giao tiếp và cảm thấy tràn đầy năng lượng khi ở trong các tình huống xã hội. Việc ở bên cạnh người khác giúp họ cảm thấy hứng khởi và phấn khích.
Ngược lại, những người có mức độ hướng ngoại thấp (hay còn gọi là người hướng nội) thường dè dặt. Họ thường “ỉu xìu” trong môi trường xã hội và nhanh chóng kiệt sức khi tham gia các sự kiện đông người. Người hướng nội thường cần khoảng thời gian yên tĩnh một mình để “nạp lại năng lượng.”
| Người có mức độ hướng ngoại cao | Người có mức độ hướng ngoại thấp |
| Thích trở thành trung tâm của sự chú ý | Thích ở một mình |
| Chủ động bắt chuyện với người khác | Cảm thấy mệt mỏi khi phải giao tiếp quá nhiều |
| Thích gặp gỡ và làm quen với người mới | Gặp khó khăn khi bắt đầu cuộc trò chuyện |
| Có nhiều bạn bè và các mối quan hệ xã hội | Không thích nói chuyện phiếm (small talk) |
| Dễ dàng kết bạn mới | Suy nghĩ kỹ trước khi nói |
| Cảm thấy tràn đầy năng lượng khi ở bên cạnh người khác | Không thích trở thành tâm điểm chú ý |
| Thường nói ra suy nghĩ mà không cân nhắc trước |
4. Dễ chịu (Agreeableness)
Đặc điểm tính cách này bao gồm các yếu tố như sự tin tưởng, lòng vị tha, tốt bụng, yêu thương và các hành vi mang tính xã hội tích cực khác.
Những người có mức độ dễ chịu cao thường hợp tác và hòa đồng. Trong khi những người có mức độ dễ chịu thấp thường thích cạnh tranh, thậm chí còn hay thao túng người khác.
| Mức độ dễ chịu cao | Mức độ dễ chịu thấp |
|---|---|
| Quan tâm đến người khác | Ít để ý đến người khác |
| Biết lo lắng cho người khác | Không quan tâm đến cảm xúc của người khác |
| Dễ đồng cảm và thấu hiểu | Không hứng thú với vấn đề của người khác |
| Thích giúp đỡ và đóng góp vào niềm vui của mọi người | Hay chỉ trích và xem thường người khác |
| Sẵn sàng hỗ trợ những người đang gặp khó khăn | Thao túng người khác để đạt được mục đích riêng |
5. Nhạy cảm (Neuroticism)
Các yếu tố nổi bật của đặc điểm tính cách nhạy cảm (bất ổn cảm xúc) là cảm giác buồn bã, tâm trạng thất thường và sự bất ổn về mặt cảm xúc.
Đây thường được coi là một đặc điểm tiêu cực, ảnh hưởng xấu đến cuộc sống và sức khỏe tinh thần của một người. Những người có mức độ bất ổn cảm xúc cao thường dễ thay đổi tâm trạng, hay lo âu, cáu kỉnh và cảm thấy buồn bã.
Ngược lại, những người có mức độ bất ổn cảm xúc thấp thường ổn định và có khả năng phục hồi tinh thần tốt hơn.
| Mức độ bất ổn cảm xúc cao | Mức độ bất ổn cảm xúc thấp |
|---|---|
| Dễ căng thẳng | Ít bị ảnh hưởng bởi căng thẳng |
| Hay lo lắng về nhiều điều | Hiếm khi lo lắng thái quá |
| Dễ bị tổn thương và buồn bã | Kiểm soát cảm xúc tốt |
| Tâm trạng thay đổi thất thường | Tâm trạng ổn định |
| Thường xuyên cảm thấy lo âu | Bình tĩnh trước những tình huống khó khăn |
| Gặp khó khăn trong việc vượt qua căng thẳng | Có khả năng phục hồi tinh thần nhanh chóng |
Vậy đâu là những đặc điểm tính cách tích cực?
Về cơ bản, những đặc điểm tính cách tích cực là những phẩm chất giúp bạn trở thành một người hoàn thiện, hoặc đơn giản, giúp bạn dễ dàng đối mặt với các thử thách trong cuộc sống.
Một số đặc điểm tính cách được coi là tích cực bao gồm:
- Thích nghi tốt (Adaptable)
- Tham vọng (Ambitious)
- Chu đáo (Considerate)
- Hợp tác (Cooperative)
- Thân thiện (Friendly)
- Lịch thiệp (Gracious)
- Khiêm tốn (Humble)
- Sâu sắc, hiểu biết (Insightful)
- Khách quan (Objective)
- Lạc quan (Optimistic)
- Tôn trọng người khác (Respectful)
- Kiên định (Steady)
- Tỉ mỉ, cẩn thận (Thorough)
- Toàn diện, có kiến thức đa dạng (Well-rounded)
Xem thêm:
- Radical Acceptance là gì? Làm sao để chấp nhận hoàn toàn những điều không như ý?
- Tự dưng lo lắng hồi hộp? 7 nguyên nhân không ngờ
Và những đặc điểm tính cách tiêu cực?
Ngược lại, đặc điểm tính cách tiêu cực là phẩm chất không mang đến nhiều lợi ích. Những đặc điểm này cản trở bạn trong cuộc sống, nhất là trong mối quan hệ với người khác.
Một số đặc điểm tính cách tiêu cực bao gồm:
- Hiếu chiến (Aggressive)
- Ngạo mạn (Arrogant)
- Lạnh lùng, thiếu cảm xúc (Cold)
- Lừa dối, không trung thực (Deceptive)
- Tự cao, ích kỷ (Egotistical)
- Khép kín, dè dặt (Guarded)
- Không khoan dung (Intolerant)
- Hay phán xét (Judgmental)
- Tâm trạng thất thường (Moody)
- Bất cẩn, thiếu trách nhiệm (Neglectful)
- Kiêu ngạo, tự phụ (Pompous)
- Ích kỷ (Selfish)
- Không đáng tin cậy (Unreliable)
- Thu mình, xa lánh xã hội (Withdrawn).
Nhóm tính cách nào trong Big 5 thường hạnh phúc nhất?
Sau khi tìm hiểu sương sương về đặc điểm tính cách Big 5, bạn hãy cùng Mee tìm hiểu xem nhóm tính cách nào 5 nhóm kể trên thường sống hạnh phúc nhất nha.
Theo 1 bài báo của The Atlantic, các nhà khoa học đã sử dụng bài đánh giá Big Five theo nhiều cách thú vị. Ví dụ, họ phát hiện rằng người có tính tận tâm cao thường đạt thành tích tốt trong công việc và học tập, đồng thời có tuổi thọ cao hơn.
Người hướng ngoại, cởi mở và hay lo lắng sử dụng mạng xã hội khá nhiều; khả năng lãnh đạo của người hướng ngoại và cởi mở vô cùng ấn tượng. Những người có xu hướng mạo hiểm có mức độ cởi mở cao nhưng tận tâm thấp. Trong khi đó, sự sáng tạo gắn liền với tính cởi mở, điều này nghe thôi đã thấy hợp lý, bởi khả năng sáng tạo thường đi kèm với tinh thần sẵn sàng thử nghiệm và khám phá những điều mới.
Các nhà nghiên cứu cũng xem xét vai trò của tính cách đối với cảm giác hạnh phúc. Vào năm 2024, 2 nhà tâm lý học của tờ Journal of Personality viết rằng 54% mức độ hạnh phúc của một người có thể được giải thích bởi sự kết hợp của các đặc điểm tính cách. Họ đã nghiên cứu nguyên nhân gây ra sự bất hạnh:
- Người có mức độ bất ổn cảm xúc cao (dễ bị tổn thương, hay cảm thấy bị hiểu lầm).
- Người có mức độ hướng ngoại thấp (khiến họ ít cảm thấy hào hứng với cuộc sống).
- Người có tính tận tâm thấp (khiến họ thiếu quyết đoán, khó đạt được mục tiêu).
Nhờ những nghiên cứu này, chúng ta có thể chia sự hài lòng với cuộc sống thành 3 thành phần và xem xét các đặc điểm tính cách ảnh hưởng đến hạnh phúc như thế nào:
- Sự hài lòng trong các mối quan hệ thân mật (với người yêu hoặc vợ/chồng) liên quan đến tính dễ chịu, hướng ngoại, tận tâm cao và mức độ lo âu thấp.
- Sự hài lòng trong công việc có mối liên hệ chặt chẽ với tính tận tâm cao.
- Sự hài lòng trong cuộc sống xã hội thường cao nhất ở những người có tính dễ chịu và hướng ngoại cao.
- Những người rất tận tâm thường có hài lòng về công việc và hôn nhân. Những người rất dễ chịu thường được bao quanh bởi nhiều bạn bè tốt bụng.
Làm thế nào để thay đổi tính cách và trở nên hạnh phúc hơn?
Tính cách của bạn ảnh hưởng đến mức độ hạnh phúc, nhưng điều đó không có nghĩa là bạn không thể thay đổi. Nghiên cứu cho thấy rằng với nỗ lực có chủ đích, bạn hoàn toàn điều chỉnh được một số đặc điểm trong tính cách để trở nên hạnh phúc hơn.
Trước tiên, hãy nhận thức rằng hành động của bạn quan trọng hơn cảm xúc. Chẳng hạn, chỉ vì bạn cảm thấy khó chịu không có nghĩa là bạn nhất thiết phải hành xử theo cách khó chịu. Nếu làm vậy, bạn đang để hệ limbic (phần não xử lý cảm xúc) kiểm soát, thay vì để vỏ não trước trán (bộ phận giúp bạn đưa ra quyết định có ý thức) nắm quyền.
Nếu bạn muốn hạnh phúc hơn, hãy cố gắng hành động như một người hạnh phúc – một người trân trọng các mối quan hệ thân thiết, tình bạn và công việc. Các nhà khoa học khuyên bạn nên thực hiện những thói quen như:
- Quan tâm đến người khác và làm những hành động tử tế.
- Biết ơn và tận hưởng những khoảnh khắc đẹp trong cuộc sống.
- Cam kết với các mục tiêu dài hạn.
- Học cách bớt âu lo.
- Rèn luyện tinh thần qua thiền hoặc tôn giáo, tín ngưỡng của riêng bạn.
- Tha thứ cho người khác.
- Cải thiện sức khỏe thể chất.
Kết:
Bài viết này hơi nhiều chữ vì Mee tổng hợp từ nhiều nguồn (2 nguồn chính là Verywellmind và The Atlantic).
Hy vọng với những thông tin trên, bạn đã hiểu hơn về đặc điểm tính cách Big 5, đồng thời biết được đâu là những đặc điểm tích cực và nhóm tính cách nào thường hạnh phúc hơn trong cuộc sống.
Đừng quên hành vi của một người là kết quả của sự tương tác giữa tính cách bên trong và các yếu tố bên ngoài. Hoàn cảnh mà một người gặp phải sẽ ảnh hưởng đến cách họ phản ứng. Tuy nhiên, trong hầu hết các trường hợp, phản ứng của họ vẫn phù hợp với những đặc điểm tính cách vốn có.
Tính cách con người rất phức tạp và đa dạng. Một người có thể thể hiện hành vi thuộc nhiều đặc điểm tính cách khác nhau. Bạn đừng vội gán nhãn tính cách cho ai đó chỉ dựa trên một vài hành động của họ, nhé!
