Làm sao để thay đổi tính cách của bản thân? Lời khuyên từ chuyên gia

Bạn đang muốn thay đổi tính cách của bản thân – điều mọi người thường nghĩ là không thể? Đừng quên đọc ngay bài viết sau, bởi biết đâu bạn sẽ thấy thật mở mang…

“Giang sơn dễ đổi, bản tính khó dời”. Từ xưa xửa xừa xưa, tổ tiên của chúng ta đã nhiều lần khẳng định, tính cách mỗi người vốn là điều khó đổi. Nhưng “khó” đâu có nghĩa là “không”. Nếu bạn thật sự muốn thì mình tin, vẫn luôn có cách.

Vậy phương pháp nào giúp bạn thay đổi tính cách của bản thân, theo chiều hướng tích cực hơn đây nhỉ? Cùng Mee điểm qua một vài gợi ý có cơ sở khoa học hẳn hoi, đến từ bác sĩ tâm thần Alok Kanojia (Dr.K) nhé!

Muốn thay đổi tính cách của bản thân? Bạn sẽ cần đến những thông tin này

Cải thiện tính cách không đơn giản chút nào, tất nhiên. Nhưng bạn đừng vội từ bỏ hy vọng quá sớm. Trước tiên, hãy bỏ túi một vài thông tin vô cùng hữu ích dưới đây:

Tính cách không hề cố định

Tính cách không phải điều bất biến, cũng chẳng hề gắn liền với mỗi người từ lúc chào đời đến khi rời xa nhân thế, như cách nhiều người vẫn nghĩ.

Tính cách có thể thay đổi. Bởi 3 yếu tố làm nên tính cách là:

• Cách chúng ta diễn giải thông tin.
• Cách chúng ta phản ứng với hoàn cảnh.
• Cách chúng ta hành động, cư xử.

Sự khác nhau về tính cách chính là sự khác nhau về cách mỗi người diễn giải thông tin, phản ứng và cư xử trong từng tình huống.

Chẳng hạn, nếu cùng rơi vào tình huống “chia tay người yêu” thì:

• Có người sẽ nghĩ chia tay là do chính bản thân, là do họ kém cỏi, họ không xứng đáng để yêu và được yêu.
• Người khác lại cho rằng chia tay chỉ đơn giản là 2 người đã không còn phù hợp. Vì vậy, điều này chẳng nói lên điều gì về bản thân họ.

Rõ ràng cách họ diễn giải một tình huống và phản ứng khác hoàn toàn nhau phải không nào?

Như vậy, nếu muốn thay đổi tính cách, bạn cũng cần thay đổi 3 yếu tố cực kỳ quan trọng này.

Metacognition và meta-emotion

Để thay đổi tính cách bản thân, bạn cần biết tới 2 khái niệm:

Metacognition (siêu nhận thức)

Đây là cách chúng ta suy nghĩ về những suy nghĩ của mình. Siêu nhận thức không chỉ là những suy nghĩ thông thường, mà là khả năng quan sát và điều chỉnh suy nghĩ.

Ví dụ: Nếu bị từ chối trong một cuộc phỏng vấn, thay vì ngay lập tức cho rằng “Mình kém cỏi thế nhờ”, bạn nhận ra đó chỉ là một kết luận chủ quan. Sau đó điều chỉnh suy nghĩ theo hướng khách quan hơn.

Meta-emotion (siêu cảm xúc)

Đây là cách chúng ta cảm nhận về cảm xúc của mình. Meta-emtion không chỉ đơn thuần là trải nghiệm một cảm xúc, mà còn là thái độ của chúng ta đối với cảm xúc đó.

Ví dụ: Khi lo lắng trước một bài thuyết trình, bạn có thể cảm thấy tồi tệ vì lo lắng, hoặc có thể chấp nhận lo lắng như một phản ứng tự nhiên, và không để nó ảnh hưởng tiêu cực đến bản thân.

Metacognition và meta-emotion là 2 yếu tố quyết định cách chúng ta phản ứng và tương tác với thế giới xung quanh.

Dr. K đưa ra một ví dụ khác về Meta-emotion cho bạn dễ hiểu: 

Bạn tham dự một buổi tiệc nhưng không hề thấy vui hay hào hứng. Trái lại, bạn thấy lạc lõng, cảm giác lo âu cũng không ngừng tăng lên. Vì thế, bạn quyết định về sớm.

Nhưng mọi chuyện chẳng kết thúc như thế đúng không? Về rồi, bạn lại bắt đầu tức giận với chính mình, xấu hổ về bản thân vì đã thấy lo âu, bạn lo âu về cảm giác lo âu của chính mình.

Rồi lần sau, nếu phải tham dự một bữa tiệc tương tự, bạn vừa phải đối mặt với cảm giác lo âu vốn có, vừa phải đối mặt với meta-emotion của bạn về vấn đề này.

Các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng, số phận không hề được định đoạt bởi hoàn cảnh, suy nghĩ hay cảm xúc của chúng ta. Điều thật sự quan trọng ở đây là cách chúng ta phản ứng với những hoàn cảnh, suy nghĩ và cảm xúc đó.

Cách bạn đưa ra những kết luận về bản thân cũng ảnh hưởng tới tính cách

Khi một người muốn cải thiện cuộc sống, họ thường tập trung vào các sự kiện cụ thể như muốn thăng chức, tăng lương, kết hôn, tìm được việc làm ưng ý,… Tuy nhiên, đây đều là những thứ mà chúng ta hầu như không có quyền kiểm soát.

Ngược lại, một điều quan trọng mà bạn có thể kiểm soát, chính là cách đưa ra những kết luận về bản thân khi trải qua các sự kiện trong đời.

Khi một sự kiện xảy ra, não bộ có xu hướng tự động gán ý nghĩa cho nó. Những kết luận này thường không được kiểm tra lại, mà trở thành một phần trong nhận thức về bản thân.

Ví dụ: Nếu một người bị từ chối trong một buổi hẹn hò, họ ngay lập tức đưa ra kết luận “Mình không hấp dẫn”, thay vì nghĩ “Có thể người đó không phù hợp với mình”.

Nếu một người sớm hình thành kết luận tiêu cực như “Tôi là kẻ không ra gì”, họ có xu hướng diễn giải mọi tình huống theo hướng củng cố kết luận này. Dù chỉ là việc ai đó đã xem tin nhắn mà không trả lời, cũng có thể làm họ nghĩ bản thân là một kẻ chẳng ra sao.

Tóm lại, những kết luận về bản thân ảnh hưởng đến cách bạn diễn giải mọi thứ trong tương lai đấy nhé.

Những kết luận về bản thân được hình thành theo thời gian, dần dần chúng trở thành một phần của tính cách mà bạn nghĩ là cố định. Nhưng thực tế, các kết luận thường không khách quan, lại bị chi phối nhiều bởi cảm xúc. Vậy nên, nếu thay đổi cách nhìn nhận về các sự kiện, bạn vẫn có thể thay đổi những kết luận này.

Ví dụ: Thay vì nghĩ “Tôi kém giao tiếp”, bạn có thể nghĩ “Tôi chưa giỏi giao tiếp nhưng có thể cải thiện”.

Vậy tóm lại, cách giúp thay đổi tính cách của bản thân là gì?

Sau khi đi lòng vòng, Mee sẽ giúp bạn tóm tắt lại những cách giúp thay đổi tính cách:

• Trước tiên, bạn cần cải thiện metacognition (siêu nhận thức) bằng cách quan sát cách bản thân đưa ra kết luận. Đồng thời, đừng quên thận trọng mỗi khi rút ra kết luận về trải nghiệm của bản thân. Thiền để quan sát tâm trí, cảm xúc không phán xét, cũng là một phương pháp hữu ích trong trường hợp này.
• Thay vì cố gắng kiểm soát những sự kiện xảy ra trong cuộc sống hay nỗ lực sửa chữa những vấn đề của người khác, hãy tập trung “sửa chữa” cách bạn diễn giải và rút ra kết luận từ các sự kiện, lẫn cách bạn phản ứng và hành động trong các sự kiện đó.

Ví dụ về cách thay đổi cách diễn giải các sự kiện trong cuộc sống:

Thay vì diễn giải thất bại là dấu hiệu của sự kém cỏi, hãy coi đó là cơ hội học hỏi.

• Cách cũ: “Mình không vượt qua vòng phỏng vấn => Mình kém cỏi.”
• Cách mới: “Mình không vượt qua vòng phỏng vấn => Mình cần cải thiện kỹ năng phỏng vấn hoặc tìm công ty phù hợp hơn.”
• Mục tiêu: Tránh các suy nghĩ tự phá hoại và tập trung vào những yếu tố có thể kiểm soát.

Ví dụ về cách kiểm soát meta-emotion (siêu cảm xúc):

• Đừng chỉ chỉ nhận diện cảm xúc, mà còn thay đổi cách phản ứng với cảm xúc đó.
• Khi cảm thấy lo lắng, thay vì nghĩ “Mình thật yếu đuối khi đã lo lắng nhiều như vậy”, hãy thử nghĩ “Lo lắng là điều bình thường, mình có thể xử lý nó”.

Kết:

Giáo lý của Phật giáo có khái niệm về “mũi tên thứ 2”. Khái niệm này cho rằng chúng ta thường bị 2 mũi khác nhau bắn trúng.

Mũi đầu tiên – không tránh được – là mũi tên mà cuộc sống bắn vào chúng ta. Mũi tên thứ 2 – có thể tránh được – là mũi tên chúng ta tự bắn vào chính mình vì bị mũi tên đầu tiên bắn trúng (ví dụ, bạn tức giận vì bản thân đã tức giận trong một tình huống nào đó). Mũi tên này gây ra nhiều khổ sở và tổn thương hơn so với mũi tên đầu.

Như vậy, sự thay đổi tính cách của bản thân bắt đầu từ việc thay đổi cách suy nghĩ và cảm nhận của chính mình. Vì thế, bạn đừng quên tập trung thật nhiều vào bên trong, để xây dựng một tính cách tích cực hơn nhé!

Tham khảo: How To Change Your Personality – Dr.K

Xem thêm:

• Radical Acceptance là gì? Làm sao để chấp nhận hoàn toàn những điều không như ý?
• Học sống hạnh phúc: Tập trung vào những điều bạn có thể kiểm soát